:دانلود فایل متن کامل پایان نامه در سایت sabzfile.com

دانشگاه قم

دانشکده الهیات و معارف اسلامی

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی

عنوان:

تأثیر شناخت صفت خالقیّت، فیّاضیّت و رحمت الهی بر تکامل بشر در فلسفه صدرالمتألهین

استاد راهنما:

دکتر مهدی منفرد

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب:

مقدمه………………………………. 1

فصل اول: کلیّات

1-1. تبیین مسأله………………………………. 5

1-2 روش پژوهش……………………………….. 6

1-3. ضرورت انجام پژوهش……………………………….. 6

1-4. سؤالات پژوهش……………………………….. 7

1-4-1. سؤال اصلی……………………………….. 7

1-4-2. سؤال های فرعی……………………………….. 7

1-5. فرضیه های پژوهش……………………………….. 7

1-6 پیشینه پژوهش……………………………….. 8

1-7. هدف پژوهش……………………………….. 10

1-8. فایده پژوهش……………………………….. 11

فصل دوم: مطالعه و تبیین مسأله  اسماء و صفات الهی در نظر صدرالمتألّهین

2-1. تعریف اسم………………………………. 15

2-1-1. اسم در لغت………………………………… 15

2-1-2. اسم در اصطلاح……………………………….. 16

2-1-2-1. معنای اسم از نظر صدرالمتألهین……………….. 16

2-1-2-2. معنای اسم از نظر ابن عربی…………………….. 18

2-1-3. شمار اسمای الهی……………………………….. 19

2-2. تعریف صفت………………………………… 21

2-2-1. صفت در لغت………………………………… 21

2-2-2. صفت در اصطلاح……………………………….. 21

2-2-3. معنای صفت از نظر صدرالمتألهین………………. 22

2-3. فرق بین اسم و صفت………………………………… 23

2-3-1. فرق بین اسم و صفت از نظر صدرالمتألهین………. 24

2-4. اقسام صفات………………………………… 25

2-4-1. صفات سلبی……………………………….. 27

2-4-2. صفات ثبوتی……………………………….. 28

2-4-2-1. صفات حقیقی……………………………….. 28

2-4-2-2. صفات اضافی……………………………….. 29

2-4-3. تقسیم دیگری از صفات………………………………… 30

2-5. چگونگی اتصاف واجب به اوصاف کمالی ازنظرصدرالمتألهین…….30

2-6. عینیت صفات با ذات………………………………… 34

2-6-1. محذورات عدم عینیت صفات با ذات……………… 35

2-6-2. براهین عینیت صفات با ذات……………………….. 36

2-6-3. سخن امام علی(علیه السلام) ………………………..38

2-7. تجلی اسمای و صفات الهی…………………………….. 40

2-7-1. تعریف تجلّی……………………………….. 40

2-7-1-1. تجلّی در لغت………………………………… 40

2-7-1-2. تجلّی در اصطلاح……………………………….. 40

2-7-2. تجلی اسمای و صفات الهی از نظر صدرالمتألهین…………… 41

فصل سوم: بشر و کمال او

3-1. تعریف بشر………………………………. 49

3-1-1. بشر در لغت………………………………… 49

3-1-2. بشر در اصطلاح صدرالمتألهین……………… 51

3-1-2-1. مبانی و اصول فلسفی صدرالمتألهین در تعریف بشر………. 51

3-1-2-2. معنای بشر در نظر صدرالمتألهین…………………….. 52

3-2. تعریف نفس………………………………… 54

3-2-1. نفس در لغت………………………………… 54

3-2-2. نفس در قرآن………………………………. 55

3-2-3. نفس در اصطلاح صدرالمتألهین……………………………….. 56

3-3. ارتباط نفس با بدن………………………………. 58

3-3-1. نمونه ایی از ارتباط نفس با بدن………………………… 60

3-4. قوای نفس ناطقه………………………………. 61

3-4-1. عقل نظری……………………………….. 62

3-4-1-1. عقل هیولایی……………………………….. 62

3-4-1-2. عقل بالملکه………………………………. 63

3-4-1-3. عقل بالفعل……………………………….. 66

3-4-1-4. عقل بالمستفاد………………………………. 67

3-4-2. عقل عملی……………………………….. 69

3-4-2-1. تجلیه………………………………. 69

3-4-2-2. تخلیه………………………………. 70

3-4-2-3. تحلیه………………………………. 70

3-4-2-4. فناء……………………………… 70

3-5. تبیین کمال بشر………………………………. 71

3-5-1. تعریف کمال………………………………. 71

3-5-1-1. کمال در لغت………………………………… 71

3-5-1-2. کمال در اصطلاح……………………………….. 72

3-5-2. فرق کمال و تمام………………………………. 74

3-5-3. کمال نهایی بشر از نظر صدرالمتألهین……………………………….. 75

3-5-3-1. رسیدن به مرتبه ی عقل بالمستفاد………………………………. 75

3-5-3-2. اتحاد نفس با عقل فعال………………………………. 78

3-5-3-3. فنای فی الله……………………………….. 81

3-5-3-4. اتّحاد عقل نظری و عقل عملی……………………………….. 83

3-5-4. موانع کمال بشر………………………………. 84

۳-۵-۴-۱. نقص ذاتی نفس………………………………… 84

۳-۵-۴-۲. حجاب­ها ………………………………84

3-5-4-3. انحراف از حقیقت………………………………… 85

3-5-4-4. کدورت و زنگ دل………………………………. 85

3-5-4-5. جهالت ناآگاهی……………………………….. 85

فصل چهارم : مطالعه و تبیین صفات فیاضیّت، خالقیّت و رحمت الهی در نظر صدرالمتألّهین

4-1. تبیین خلقت در نظام صدرایی………………………… 89

4-1-1. تعریف خلقت………………………………… 89

4-1-2. اثبات خالق داشتن جهان………………………………. 90

4-1-3. صدور عالم از علم عنایی خداوند……………………. 91

4-1-3-1. عنایت ذاتیه………………………………. 91

4-1-3-2. عنایت فعلیه………………………………. 92

4-1-4. حادث زمانی بودن عالم………………………………. 92

4-1-4-1. تعریف عالم………………………………. 92

4-1-4-2. تعریف حدوث و قدم………………………………. 93

4-1-4-3. عالم ، حادث زمانی می باشد………………………………. 94

4-1-5. ارتباط ی بین خالق و مخلوقات………………………………… 96

4-1-6. هدف از خلقت جهان………………………………. 98

4-2. تاریخچه ی نظام فیض…………………………………. 100

4-3. تعریف فیض…………………………………. 101

4-3-1. فیض در لغت………………………………… 101

4-3-2. فیض در متون دینی……………………………….. 101

4-3-3. فیض در اصطلاح……………………………….. 102

4-3-3-1. فیض اقدس………………………………… 102 جستجو در سایت :   

4-3-3-2. فیض مقدس………………………………… 102

4-4. ابعاد و آثار فیض و فاعلیت وجودی……………………. 103

4-4-1. فیض و غرض الهی……………………………….. 103

4-4-2. ذاتیّت………………………………… 103

4-4-3. عمومیت فیض و قابلیت مستفیض…………………….. 104

4-4-4 چگونگی ی فیضان وجود از حق تعالی…………………….. 105

4-4-4-1. ضرورت………………………………… 105

4-4-4-2. اکملیت………………………………… 106

4-4-4-3. تناسب………………………………… 106

4-4-4-4. تقدّم اشرف………………………………… 107

4-4-5. وساطت در فیض…………………………………. 107

4-4-5-1. اقسام وسائط فیض…………………………………. 108

4-4-6. اوّلین موجود صادر شده از مبدأ مفیض……………………. 109

4-4-6-1. قواعد و براهین……………………………… 109

4-4-6-2. تبیین صادر اول……………………………… 112

4-5. رحمت الهی……………………………….. 113

4-5-1. تعریف رحمت………………………………… 114

4-5-1-1. معانی رحمت الهی در قرآن………………………………. 115

4-5-2. انواع رحمت الهی……………………………….. 117

4-5-2-1. رحمت عام ، فراگیر و مطلق……………………………….. 117

4-5-2-2. رحمت خاص…………………………………. 118

4-5-3. تقدّم رحمت بر غضب………………………………… 121

فصل پنجم: چگونگی تأثیر شناخت صفت خالقیّت، فیّاضیّت و رحمت الهی بر تکامل بشر از نظرصدرالمتألّهین

5-1. تبیین و مطالعه صفت خالقیت و ارتباط ی آن با تکامل بشر………….127

5-1-1 . از چه راه هایی می توان از طریق صفت خالقیت به تکامل رسید؟……. 128

5-1-1-1. مقام خلیفه الهی………………………………. 129

5-1-1-2. سجده ی فرشتگان بر بشر………………………………. 132

5-1-1-3. امانت دار الهی……………………………….. 135

5-2. تبیین و مطالعه ارتباط ی صفت فیاضیت با تکامل بشر………137

5-2-1. توضیحی اجمالی از نظام  فیض خداوند…………………… 138

5-2-2. چگونگی تأثیر شناخت صفت فیاضیت بر تکامل بشر…….. 139

5-2-2-1. ولایت تکوینی ائمه………………………………. 140

5-2-2-2. ولایت تشریعی ائمه………………………………. 144

5-3. تبیین و مطالعه ارتباط ی صفت رحمت الهی بر تکامل بشر…………148

5-3-1. از چه راه هایی می توان از طریق رحمت الهی به تکامل رسید؟……..149

5-3-1-1. آفرینش………………………………… 151

5-3-1-2. دین اسلام………………………………. 154

5-3-1-3. قرآن کریم………………………………. 156

نتیجه گیری……………………………… 159

فهرست منابع………………………………. 163

الف)منابع فارسی……………………………….. 163

ب) منابع عربی……………………………….. 169

ج) مقالات………………………………… 174

چکیده:

مسأله اسماء و صفات الهی و تأثیر آن بر تکامل بشر، یکی از مهم ترین مسائل فلسفی می باشد که از دیرباز مورد توجّه فیلسوفان الهی بوده می باشد؛ با در نظر داشتن جایگاه ویژه ی حکمت متعالیه در میان مکاتب مختلف فلسفی در جهان اسلام، در این پژوهش با روش کتابخانه­ای و عقلی و تحلیلی به مطالعه سه صفت خالقیت، فیاضیت و رحمت الهی و تأثیر آن بر تکامل بشر پرداخته شده می باشد. این مطالعه حکایت از آن دارد که صدور عالم از علم عنایی خداوند می باشد به این شکل که خداوند قبل از ایجاد مخلوقات، به همه ی جوانب فعلش اهتمام دارد و مخلوقات او دارای همه ی خصوصیات متصور در بالاترین حد کمال هستند که لازمه ی آن، همان نظام احسن می باشد و درمیان مخلوقات، بشر دارای جایگاه ویژه ای می باشد. پس از طریق تفکّر در مقام خلیفه الهی شدن، پذیرش امانت الهی و مسجود ملائک قرار گرفتن بشر، می توان تأثیر صفت خالقیت را بر تکامل، تببین نمود. هم چنین فیض، به فعل فاعلی گفته می گردد که پیوسته، بدون دریافت عوضی و بدون غرض، انجام می گیرد؛ چنین فاعلی، دائم الوجود خواهد بود و مبدأ تمام خیرات می باشد و از طریق واسطه ها، فیض رسانی می کند. با تأمل در ولایت تکوینی و تشریعی ائمه، می توان چگونگی تأثیر صفت فیاضیت را بر تکامل بشر، تبیین نمود. هم چنین همه ی بندگان از رحمت رحمانیه­ی خداوند، مرزوق و به آن مرحوم اند. امّا رحمت رحیمیه، فقط شامل حال مؤمنان می گردد و با تأمل در جلوه های رحمت الهی(آفرینش، دین اسلام و قرآن)، می توان از طریق صفت رحمت الهی به تکامل رسید. پس با توجّه به آن چه گفته گردید، بشر به شناخت خداوند نائل می آید، متشبه به او می گردد و چیزی غیر از ذات او نظاره نمی کند و محو در او می گردد و به بالاترین مرتبه کمال که همان فناء فی الله می باشد، می رسد.

مقدمه:

در واقع آن چه در سنت اسلامی از کلام، نام برده می گردد، کلام فلسفی می باشد. این طریقه از زمان خواجه نصیر الدین طوسی شروع شده می باشد. از این رو صدرالمتألهین، موضوعات کلامی را با سبک فلسفی در آثار خویش مطرح کرده می باشد. پس حوزه­ی مستقلی تحت عنوان کلام وجود ندارد و در حقیقت وی به مستدل کردن موضوعات الهیات پرداخت. به زعم وی، فلسفه غایتی غیر از، الهیات بالمعنی الأخص ندارد و گرایش های عقلانی الحادی اساساً فلسفه تلقی نمی گردند.

یکی از پیشرفته ترین و نوآوارانه ترین نظریه ها در باب تکامل بشر در منابع موجود از این فیلسوف بزرگ به چشم می خورد. وی با قول به گزاره­هایی زیرا اصالت وجود، تشکیک وجود، حرکت جوهری، امکان فقری، وحدت حقه­ی حقیقیه و مورد هایی از این قبیل، مسیر سلوکی بشر را در چهار سفر که در واقع به تدوین کتاب ارزشمند وی به نام «الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه» انجامید، به زیبایی به تصویر می کشد.

در فلسفه­ی صدرالمتألّهین، هدف حکیمانه خالق از خلقت بشر، بسی عظیم­تر از هدف خلقت سایر موجودات می باشد و جایگاه بشر در نظام خلقت، بسیار رفیع­تر از سایر موجودات؛ این نظام فلسفی، بشر را وجودی می­انگارد که حقایق عالم پیشین و پسین را در خود جای داده و مظهر اسماء و صفات حق در عالم وجود می باشد. مقام خلافت کبری در عالم کبیر به او اختصاص داده شده و به واسطه­ی این منزلت بلند، یعنی استعداد دریافت همه­ی حقایق، می باشد که مسجود ملائک گردیده می باشد.

نگارنده در این رساله در پی آن می باشد که با تفحص در آثار حکیمان حکمت متعالیّه به ویژه صدرالحکماء و المتألّهین، تأثیر شناخت صفات خالقیّت، فیّاضیّت و رحمت الهی را بر تکامل بشر مورد مطالعه قرار دهد و رهآورد گرانبهای این حکمت را برای بشر معاصر عیان کند. از این رو پایان نامه، در پنج فصل به تبیین زیر تنظیم شده می باشد.

فصل اوّل، کلیّات موضوع که به تبیین موضوع پایان نامه، ضرورت، هدف، فایده، پیشینه و … پرداخته می گردد.

فصل دوّم به تبیین و برررسی اسماء و صفات الهی پرداخته ایم که در ضمن آن مسائلی زیرا تعریف اسم و صفت، فرق بین اسم و صفت، اقسام صفات، چگونگی اتصاف واجب به اوصاف کمالی، عینیت صفات با ذات، تجلی اسماء و صفات الهی مطرح گشته می باشد.

عنوان فصل سوّم، مسأله­ی بشر و کمال او می باشد که از عناوینی زیرا تعریف بشر، تعریف نفس، ارتباط نفس با بدن، قوای عقل ناطقه، تعریف کمال، فرق کمال و تمام، کمال نهایی بشر و موانع کمال بشر بحث می­کند.

فصل چهارم به تبیین و مطالعه صفات خالقیّت، فیّاضیّت و رحمت الهی اختصاص دارد که شامل عناوینی زیرا تعریف خلقت، صدور عالم از علم عنایی خداوند، هدف از خلقت جهان، تعریف فیض، ابعاد و آثار فیض، تعریف رحمت، انواع رحمت الهی، تقدم رحمت بر غضب می باشد.

در نهایت در فصل پنجم به تأثیر شناخت این صفات بر تکامل بشر می­پردازیم و ازتبیین صفت خالقیت و فیاضیت و رحمت الهی و ارتباط­ آن صفات با تکامل بشر و ذکر راه هایی که می توان از طریق آن صفات به تکامل رسید، بحث می­کنیم.

فصل اول: کلیات

1-1- تبیین مسأله

مسأله­ی تکامل بشر، هدف همه­ی ادیان الهی بوده می باشد. فلسفه­ی اسلامی در راستای این هدف بنیادین، حرکت می کند. صدرالمتألهین مانند فیلسوفانی می باشد که در ابعاد گوناگون، مسأله­ی تکامل را تبیین نموده می باشد. یکی از آن ابعاد از طریق تفکّر و شناخت صفات الهی(خالقیّت، فیاضیّت و رحمت الهی) به شناخت خدا و از آن مسیر، کوشش در به متشبه شدن به صفات الهی و در پایان، فانی شدن در ذات او به گونه ایی که غیر از او چیز دیگری را نظاره نکند و این همان، سعادت و تکامل بشر می باشد.

پس از آن جا که نفس بشر، مجموعه تمام موجودات می باشد و شناخت و معرفت نسبت به آن، شناخت تمام موجودات عالم می باشد و هر کس، نفس خود را بشناسد، عالم را شناخته و با شناخت عالم به مقام نظاره ی خداوند تبارک و تعالی می رسد؛ پس بر اساس این، نشانه هایی از بشر کامل در او دیده می گردد و بشر کامل، زیرا مظهر حق می باشد و حق هم در اسماء و صفات جلوه کرده می باشد؛ پس در این رساله، توضیحاتی در مورد معنای اسم و صفت و تقسیمات آن، معنا و حقیقت بشر و هم چنین در مورد معنای کمال و عقل عملی و نظری و مراتب آن، تبیین و تبیین صفات خالقیّت و فیاضیّت و رحمت الهی و سرانجام کمال نهایی بشر از منظر صدرالمتالهین و تأثیر این صفات سه گانه بر تکامل بشر مورد مطالعه قرار گرفته می باشد.

2-1- روش پژوهش

در این پژوهش، به گونه عمده از روش کتابخانه ای بهره گیری شده می باشد. در مطالعه آثار و کتاب های صدرالمتألهین، با بیانی تحلیلی، اجزاء و جزئیات نظرات ایشان را ارائه نموده و به تبیین آن نظریات پرداخته ایم. از آثار و کتاب های دسته اول این فیلسوف بزرگوار در کتابخانه ی تخصصی فلسفه و کلام اسلامی و کتابخانه دیجیتالی نور و نیز مقالاتی که در این زمینه، از سوی محققان در همایش های علمی و مجلات گوناگون چاپ شده، مورد بهره گیری قرار گرفته می باشد. هم چنین از نرم افزار جامع حکمت اسلامی،  شهید مطهری و حسن زاده آملی در تبیین این موضوع، بهره گیری شده می باشد.

3-1- ضرورت انجام پژوهش

بشر موجودی می باشد که طالب کمال می باشد و روی به سوی تکامل خویش می باشد و تمام کوشش و تلاشش را به کار می گیرد تا به این مقام نائل آید. بر اساس این، بشر در طول تاریخ همواره می خواسته تا بداند که از کجاآمده؟ برای چه آمده؟ و به کجا می رود؟ تا در پی آن روشن گردد که چگونه بایستی برود؟ به دیگر سخن، نهاد کمال جوی هر انسانی، این پرسش بنیادین را پیش می کشد که کمال نهایی بشر به چیست؟ و منزل گاه پایانی وجود آدمی که همه کوشش هایش برای رسیدن به آن می باشد، کدام می باشد؟ بشر تا کجا می تواند پر گشاید؟

برای بعضی این سؤالات به گونه گذرا مطرح می گردد و به راحتی از کنار آن می گذرند؛ اما گروه دیگر که تعداد اندکی از بشر ها را تشکیل می دهند و دل در گرو شریعت نورانی اسلام نهاده اند، معمّای هستی را برای خود به صورت مسأله ای جدّی در نظر گرفته اند و روزانه دست کم در عبادت های خود، تقرب به حق تعالی را ازدرگاه رحمتش، درخواست کرده و هدف این عبادت ها را «قرب الهی» قرار می دهد.

بر اساس این، با توجّه به نیاز جامعه اسلامی و تقویت ایمان دینی، مطالعه مسأله کمال نهایی بشر، ضروری گویا؛ از سویی دیگر تمام آفرینش، بر تکامل بشر بنا شده می باشد تا بشر، بتواند به مقام و مرتبه­ی بشر کامل را بیابد؛ زیرا او مظهر حق می باشد و حق هم در جمیع اسماء و صفات جلوه کرده مطالعه مسأله شناخت اسماء و صفات بر تکامل بشر لازم است.

4-1- سوالات پژوهش

ما در این پژوهش بر آنیم تا به سؤالاتی پاسخ دهیم که عبارتند از:

1-4-1. سؤال اصلی

– ازنظر صدرالمتألهین،  شناخت صفات خالقیت، فیاضیت و رحمت الهی چه تأثیری بر  تکامل بشر دارد؟

2-4-1- سؤال های فرعی

– کمال نهایی بشر از منظر صدرالمتألهین چیست؟

– معنا و حقیقت صفات خالقیّت، فیاضیّت و رحمت الهی از منظر صدرالمتألهین چیست؟

5-1- فرضیه های پژوهش

– علم به کنه ذات حق، ناممکن می باشد؛ اما اسماء و صفات الهی، نشانه های ذات حق اند؛ پس بشر، پروردگار خود را با اسماء و صفات او می شناسد. از این رو بشر با شناخت اسماء و صفات الهی مانند خالقیّت، فیاضیّت و رحمت الهی می تواند خود را بشناسد؛ زیرا او آیینه ی تمام نمای اوصاف الهی می باشد و از این طریق می تواند نفس خود را پرورش دهد و به مراتب عالی برسد و سرانجام بر اساس آن، به تکامل معنوی نائل آید. پس با تأمل و شناخت ابعاد این سه صفت از قبیل جایگاه بشر و مقامات آن (خلیفه الهی بودن، پذیرش امانت دار الهی و مورد سجده­ی ملائک قرار گرفتن) و ولایت تکوینی و تشریعی ائمه و با تأمل در جلوه های رحمت الهی مانند، آفرینش، دین اسلام و قرآن، می توان به تأثیر صفات خالقیّت، فیاضیّت و رحمت الهی  بر تکامل بشر پی برد.

– کمال نهایی بشر را بایستی در تکامل عقلی وی بجوییم؛ زیرا که جداکننده ی بشر از دیگر حیوانات، بعد عقلانی و نفس ناطقه ی او می باشد. از این رو بشر مراتب عقل نظری و عقل عملی را پشت سر می نهد و سرانجام این دو قوه با یکدیگر متحد می گردند و نفس ناطقه، مزین به حله ی «فنای فی الله» می گردد.

– خلقت عالم از علم عنایی خداوند می باشد؛ به این شکل که خداوند قبل از ایجاد مخلوقات به همه جوانب فعلش، اهتمام دارد و مخلوقات او در بالاترین حد کمال اند که به موجب آن، نظام احسن ایجاد می گردد. خداوند تنها وجود بخش هستی می باشد و از آن رو که ذات هستی پیوسته و همیشه بوده، فاعلیت او نیز جاودانه می باشد. این ویژگی را فیض خداوند می نامند. رحمت خداوند به معنای مطلق فیض رسانی او به مخلوقات به تناسب و اقتضای تکوینی آن ها می باشد. رحمت رحمانیه­ی خداوند، همه چیز را زیر پوشش خود دارد، این گونه رحمت‌، نامتناهی می باشد‌ و رحمت‏ رحیمى، فقط شامل حال مؤمنان می گردد و پیش روی اقدام به آنان داده می گردد.

تعداد صفحه : 193

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد: بررسی دیه‌ اعضای داخلی بدن با تأکید بر مذاهب خمسه

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***