:دانلود فایل متن کامل پایان نامه در سایت sabzfile.com

عنوان : روش­های علامه مجلسی در رفع اختلاف و تعارض در احادیث فقهی کتاب مرآه العقول

دانشکده الهیات و معارف اسلامی

پایان نامه­ی دوره­ی کارشناسی ارشد در رشته­ی الهیات

گرایش علوم قرآن و حدیث

موضوع:

روش­های علامه مجلسی در رفع اختلاف و تعارض در احادیث فقهی  کتاب مرآه العقول(مجلّدات 13 تا 24)

استاد راهنما:

دکتر سید علی اکبر ربیع نتاج

استاد مشاور:

دکتر سید محسن موسوی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب:

فصل اول: کلیات……………………………. 12

1-1-مقدّمه……………………………. 13

1-1-1-طرح مسأله…………………………… 15

1-1-2-سؤالات پژوهش………………………………. 16

1-1-2-1- سؤال اصلی…………………………… 16

1-1-2-2-سؤالات فرعی…………………………….. 16

1-1-3- فرضیه ­های پژوهش…………………………… 17

1-1-4- اهداف پژوهش………………………………. 17

1-1-5- حدود پژوهش………………………………. 17

1-1-6-روش­شناسی پژوهش………………………………. 17

1-1-7-محدودیت­های پژوهش………………………………. 18

1-1-8-پیشینه­ پژوهش………………………………. 18

فصل دوم: مبانی نظری پژوهش……………………………… 21

2-1- بخش اول: مطالعه مفاهیم نظری ……………………………22

2-1-1-معناشناسی حدیث……………………………… 22

2-1-2-اهمیت حدیث و ضرورت حدیث پژوهی…………………….. 23

2-1-3- انواع علوم حدیث……………………………… 24

2-1-3-5-1-4-مختلف الحدیث (علاج الحدیث)…………………………… 14

2-1-4- اهمیت مختلف الحدیث…………………………… 25

2-1-4- هدف مهم در نگارش مختلف الحدیث…………………………… 26

2-1-4- تدوین مختلف الحدیث ……………………………27
جستجو در سایت :   


2-1-4- تعارض………………………………. 29

2-1-4- بخش دوم: زندگی­نامه­ علامه مجلسی (ره)………………………. 30

2-1-4-1-تولد……………………………. 31

2-1-4-2- خاندان…………………………….. 31

2-1-4-3- استادان…………………………….. 32

2-1-4-4-شاگردان…………………………….. 32

2-1-4-5-مجلسی و گرایش به علوم نقلی…………………………….. 33

2-1-4-6- آثار مجلسی…………………………….. 34

2-1-4-7-وفات……………………………… 36

2-1-5- کتاب مرآه العقول…………………………….. 37

2-1-5-1- انگیزه­ی تألیف……………………………… 37

2-1-5-2- روش تألیف……………………………… 37

2-1-5-3- موضوعات ابواب فقهی مرآه العقول……………………. 38

فصل سوم: بخش اول…………………………… 30

3-1-تعارض و راه­های حلّ آن…………………………….. 40

3-1-1-اختلاف و تعارض اخبار ……………………………41

3-1-2-عوامل پیدایش تعارض………………………………. 42

3-1-2-1- عوامل بیرونی…………………………….. 42

3-1-2-2- عوامل درونی…………………………….. 42

3-1-3- عوامل تعارض و اختلاف در اظهار امام علی(ع)……….. 43

3-1-4-عوامل تعارض اخبار از دیدگاه محققان………………… 45

3-1-5- عوامل شکل گیری تعارض……………………………47

3-1-5-1- یقینی نبودن ادلّه­ی تعارض………………………………. 47

3-1-5-2- وحدت موضوع……………………………. 48

3-1-5-3- حجیّت داشتن دو دلیل…………………………….. 48

3-1-6-شیوه­های حلّ تعارض…………………………… 49

3-1-6-1- روش جمع…………………………… 49

3-1-6-1-1-جمع عرفی (دلالی، مقبول)…………………………… 49

3-1-6-1-2-جمع تبرّعی(عقلی)…………………………… 50

3-1-6-2- روش ترجیح…………………………….. 50

3-1-6-2-1-مرجّحات منصوصه و غیر منصوصه…………………… 51

3-1-6-2-2-مرجّحات صدوری، جهتی، مضمونی…………………… 51

3-1-6-2-3- ترجیح به اعتبار سند و متن روایات………………… 51

3-1-6-3-روش تخییر و توقّف……………………………… 52

فصل سوم: بخش دوّم…………………………… 53

3-2-علامه مجلسی و روش­های حلّ تعارض در روایات مرآه العقول……… 54

3-2-1- اعتقاد مجلسی به عدم تعارض واقعی در روایات………………. 54

3-2-2- روش­های مجلسی در کشف روایات متعارض………………………. 56

3-2-2-1- حمل بر تقیه……………………………. 56

3-2-2-1-1-«تقیه» از دیدگاه فقهای شیعه و اهل سنت…………………….. 58

3-2-2-1-2- تقیّه در زمان معصومان (علیهم السلام)…………………………… 58

3-2-2-1-3-انواع تقیه……………………………. 59

3-2-2-1-4-نمونه­های تقیه در کتاب مرآه العقول…………………………… 64

3-2-2-1-4-1-کیفیت زیارت قبر مؤمنین…………………………….. 64

3-2-2-1-4-2-هم­سفره شدن با مجوس………………………………. 66

3-2-2-1-4-3-دیه­ی قتل خطایی…………………………….. 67

3-2-2-1-4-4-آن­چه موجب حد تازیانه می­گردد……………………………. 68

3-2-2-1-4-5-اندازه مال مسروقه در اجرای حد سرقت………………….. 70

3-2-2-1-4-6-آن­چه سبب وقوع و عدم وقوع طلاق می­گردد……………… 72

3-2-2-1-4-7-موردها ایجاب نگه داشتن عده­ی کامل……………………….. 73

3-2-2-1-4-8-حکم زنی که بدون آمیزش، شوهرش را از دست می­دهد……… 74

3-2-2-1-4-9-طواف نساء در عمره­ی مفرده…………………………… 76

3-2-2-1-4-10- حج پیامبر (ص)…………………………… 78

3-2-2-1-4-11-چگونگی مسح پاها…………………………… 79

3-2-2-1-4-12-اعضاء وضو……………………………. 80

3-2-2-1-4-13-بیع عَذره…………………………… 80

3-2-2-1-4-14-ذبیح الله در حج ابراهیم (ع)…………………………… 81

3-2-2-1-4-14-1-جریان قربانی در قرآن کریم…………………………….. 81

3-2-2-1-4-14-2-پیشینه­ی بحث در سنّت اسلامی…………………………….. 82

3-2-2-1-4-14-3-أدلّه­ی قائلان به ذبیح بودن اسماعیل……………………… 84

3-2-2-1-4-14-4-ذبیح از دیدگاه اهل بیت (علیهم السلام)…………………. 86

3-2-2-2- حمل بر سبب صدور روایات………………………………89

3-2-2-2-1- اعتقاد به لزوم در نظر داشتن سبب صدور حدیث……………………. 89

3-2-2-2-2-فواید شناخت سبب صدور حدیث…………………………… 90

3-2-2-2-3-نمونه: داستان ذبح کدو…………………………… 93

3-2-2-3-حمل فعل امر بر استحباب و فضیلت ……………………………94

3-2-2-3-1-غسل روز جمعه……………………………. 94

3-2-2-3-2- حکم زنی که قبل از عروسی مسلمان می­گردد…………………. 96

3-2-2-3-3-چگونگی خواندن نماز بر مستضعف (در عقیده)……………….. 96

3-2-2-3-4-دعا و تعقیب بعد از نماز…………………………… 97

3-2-2-4-حمل بر تعدّد تفاضل و مراتب مکلّفین…………………………….. 98

3-2-2-4-1-ثواب زیارت حج نیابتی…………………………….. 98

3-2-2-4-2-پاداش حاملان جنازه…………………………… 99

3-2-2-4-3- فضیلت حج گزاردن…………………………….. 100

3-2-2-4-4-پاداش عیادت از بیمار…………………………… 100

3-2-2-5- حمل بر حکومت……………………………… 102

3-2-2-5-1-حکم کسی که به غیر قبله نماز خوانده می باشد……………….. 102

3-2-2-6-حمل بر تخییر……………………………. 103

3-2-2-6-1-چگونگی بالا بردن دست در تکبیر……………………………. 106

3-2-2-7-حمل بر اختلاف مراتب راویان (از نظر جهل و…)……………… 107

3-2-2-7-1-انقطاع وحی پیامبر(ص)…………………………… 109

3-2-2-7-2-تعداد شتران حج پیامبر (ص)…………………………… 110

3-2-3- نتیجه گیری…………………………….. 111

منابع…………………………….. 112

چکیده­ انگلیسی …………………………… 125

چکیده:

پژوهش حاضر، به مطالعه روش­های کشف اختلاف و تعارضدر روایات، در بخش فقهی کتاب مرآه العقول فی تبیینِ أخبار آلِ الرَسول (جلدهای 13 تا 24) علامه محمد باقر مجلسی می­پردازد. از آن­جایی­که همواره در میان احادیث امامان (علیهم السلام)،اخبار مختلف و متعارض پیدا نمود می­گردد،مسأله­ی ضرورت حلّ اختلاف در روایات و کشف و شناسایی علل و عوامل ایجاد تعارض، از دیرباز از موضوعات مهم و دغدغه آور محدّثان، فقیهان و متکلمان بوده می باشد که در نهایت سبب پدید آمدن علم «مختلف الحدیث» گردید.عالمان و دانشمندان حدیث، برای حلّ اختلاف و تعارض در اخبار، قوانین و روش­هایی وضع کردند تا شبهات موجود پیرامون حدیث را پاسخ­گو باشند. علامه مجلسی در طول عمرش، تمام همتش را به نشر روایات اهل بیت (علیهم السلام) اختصاص داده می باشد. ایشان علاوه بر تبحر بالایشان در فقه، قدرت تصحیح روایات و احادیث را به خوبى دارا بود همان­گونه که این قدرت و ژرف نگرى خود را در مرآه العقول به نمایش گذارده می باشد. وی، با قرار دادن اخبار مشابه در کنار یکدیگر و جمع آوری احادیث مختلف، امکان ملاحظه­ی تعارض روایات را بیش از پیش فراهم نمود. این پژوهش براساس روش توصیفی –  تحلیلی می باشد که در آن، هفت نوع از روش­های کشف اختلاف در کتاب مرآه العقول (جلدهای 13 تا 24)، مورد مطالعه قرار گرفته می باشد. این موردها عبارتند از:حمل روایات متعارض بر تقیه؛ حمل براختلاف سبب صدور روایت؛حمل فعل وجوب (امر)، بر استحباب و فضیلت؛ حمل روایات بر تعدّد تفاضل و مراتب مکلفین؛حمل روایات بر حکومت (تفاوت روایات در صورت توسعه و تضییق از نظر: زمان و …)؛حمل روایات بر تخییر (دارای اختیار در انجام هریک از آن دو روایت)؛حمل روایات بر اختلاف مراتب راویان (از نظر جهل، سهو، نسیان و ضبط) می­باشد.

فصل اول: کلیات

1-1- مقدمه

شکی نیست که دانش حدیث، مادر علوم اسلامی می باشد و اهمیت فراوانى در اسلام دارد. در حقیقت، حدیث در فقه اسلامى، پس از قرآن، از منابع اصلی دین اسلام می­باشد که تأمین کننده­ی احکام شرعی (نیاز فطری) بشر می باشد و هرچه که با نیاز بشر سرو کار داشته باشد قطعا جایگزینی ندارد تا بشر را برای رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی یاری رساند؛ پس احادیث رسیده از معصومان (علیهم السلام)، نزد شیعه جایگاهی مهم دارد و کسی در اعتبار و حجیّت آن تردید نمی­کند و همگان اقدام بر طبق آن را لازم می­شمارند. به علاوه، درعلوم مختلف دیگری زیرا: تفسیر، کلام و … تأثیر بنیادین داشته ودارای کارکردهای بسیار با ارزشیاست.

 در واقع، علم حدیث زمانى پدید آمد که مسلمانان کوشیدند احادیث واقعى را از احادیث جعلى تشخیص دهند؛ زیرا حدیث در طول تاریخ،دارای فراز و نشیب­هایی بوده می باشد و در اثر راه­یابی خطا و اشتباه در بخشی از احادیث معصوم­(ع)، موجب گشت فقیهان و محدثان در صددچاره­جویی برآیند و راه دست­یابی به احادیث صحیح و معتبر را مشخص نمایند. از این جهت، هر فقیه و حدیث پژوهی درصدد پاسخ گویی به این سؤالات می باشد که: علت تعارض در کلام امامان معصوم چیست؟ و آیا این اختلاف و تعارض، مولود کلام معصوم می باشد یا متأثر از عوامل بیرونی و خارجی آن؟ در پاسخ می­توان گفت: پدیده­ی اختلاف و تعارض اخبار، علل و عوامل گوناگونی داشته می باشد که بعضی از آن­ها مربوط به کلام بشری و چگونگی ابلاغ قانون (تقیه­ی امام (ع) در اظهار حکم شرعی، تعدد مراتب مکلفین و …)،  و بعضی دیگر مربوط به عوامل بیرونی و خارج از متن کلام (نقل به معنا، سهو راویان و …) می باشد که همه­ی این­ها دست به دست هم داده و این تعارض را ایجاد نموده می باشد(دلبری،1390: 92).

پس؛ موضوع رفع تعارض اخبار در سر تا سر فقه کاربرد زیادی دارد؛ زیرا کمتر بابی از ابواب فقهی می باشد که از روایات متعارض خالی باشد. از این رو، شناسایی راه­های حلّ تعارض اخبار از موضوعات مهم در دریافت صحیح مفاهیم روایات می باشد و یکی از ابزارهای راهبردی در استنباط احکام شرعی به شمار می­آید، تا آن­جا­که بدون آگاهی از آن، حکم الهی دست نیافتنی می باشد. همچنین ابزار مهمی می باشد که شبهات دشمنان اسلام و مکتب اهل بیت (علیهم السلام) را در هم می­شکند؛ زیرا اختلاف اخبار، همواره از اسباب طعن نحله­ها و فرقه­های مذهبی اسلام بر یکدیگر بوده می باشد که امروزه در قالب شبهات مستشرقان  علیهِ اسلام، مطرح می­گردد که در نهایت، دانشمندان مسلمان با انگیزه­ی رفع این شبهه، به نگارش کتبی در دانش مختلف الحدیث، دست زده ­اند.

در کتب اولیه­ حدیثی، احادیثی هست که در ظاهر اختلاف دارند و همواره شیوه­ی دانشمندان ما بر این بوده می باشد که صرفاً به جمع احادیث بپردازند و روایات اختلافی را رد کنند، اما بعضی دیگر از دانشمندان با نوشتن تبیین بر آن­ها، به رفع تعارض احادیث پرداختند که هر یک از این افراد دارای روشی هستند. یکی از شارحان، محمد باقر مجلسی می باشد که با نوشتن تبیین بر کتاب کافی کلینی به رفع تعارض اخبار پرداخت و آن را مرآه العقول نامید. پس؛ در این پژوهش کوشش شده می باشد تا به روش توصیفی –  تحلیلی  و با تکیه بر قرائن ذکر گردیده­ی فوق، به رفع تعارض احادیث از دیدگاه علامه مجلسی در جنبه­ی فقهی این کتاب ارزشمند بپردازیم و اثبات کنیم که تعارض به صورت حقیقی در روایات معصومین (علیهم السلام) وجود ندارد، زیرا که شخص علامه و بسیاری از دیگر دانشمندان و محدثان اعتقادشان بر این می باشد، که با در نظر داشتن عصمت امامان (علیهم السلام) و حکیمانه بودن سخنانشان و از همه مهم­تر صدور گفتارشان از منشأ وحی، ادعای نقص و تنافی در کلام آنان، محال می باشد.

1-1- طرح مسأله

کتاب مرآه العقول، یکی از معتبرترین مجموعه­های رواییاست که مورد قبول بسیاری از علما و فقهای شیعی می­باشد. مرآه العقول، شامل مجموعه روایات فقهی و احکام شرعی می باشد که از اهل بیت(علیهم السلام) روایت شده می باشد. جامعیت و تنوع موضوعی گسترده و اظهار­ های فقه الحدیثی فراوان ذیل بسیاری از ابواب کتاب، آن را یکی از مهم­ترین مجموعه­های روایی شیعه شناسانده می باشد. مجلسی در این کتاب به نکات فقه­ الحدیثی بسیاری اهتمام داشته که یکی از مهم­ترین آن­ها، موضوع علاج تعارض و اختلاف روایات می باشد. ایشان کوشش کردند، در هنگام ظهور تعارض روایات، به جمع دلالی میان آن­ها بپردازند و عملاً کمتر به طرد و نفی آن­ها اقدام کنند. در حقیقت، علامه با گردآوری احادیث مشابه و هم­مضمون در کنار یکدیگر، امکان ملاحظه­­ی تعارض روایات را بیش از پیش فراهم نمود و در نهایت توانست به اختلاف ظاهری و واقعی آن­ها، اختلاف نسخه‌ها، تقطیع‌ها، شقوق مختلف موضوع، عام‌ها و خاص‌ها، قیدها، موردها تقیه و… پی ببرد.

البته با در نظر داشتن تنوع موضوعی بعضی روایات، در اقدام، این­گونه نیست که به سادگی بتوان روایات متعارض را در همه موردها، در کنار هم و در ذیل یک موضوع قرار داد، امّا به نظر می‌رسد مجلسی با وجود پراکندگی روایات متعارض در بخش‌های گوناگون، در اثر آشنایی نزدیک با محتوای اخبار و مجموعه روایات توانسته می باشد حوزه‌های تعارضات مفهومی وسیعی را در پاره‌ای احادیث و ابواب روایی کشف کند و به حلّ و علاج آن­ها اهتمام ورزد. در عین حال، آن­چه مجلسی را بیش از همه در کشف و علاج تعارض روایات یاری داده تسلط او به موضوعات علمی، کلامی، تاریخی، انس وی با محتوای احادیث و زبان ائمه (علیهم السلام)، نسخه‌شناسی و مقایسه­ی نسخ گوناگون با همدیگر می باشد. وی از این رهگذر، بر عمق و دامنه­ی فعالیت محد‌ّثان پیشین در حوزه­ی تعارض روایات افزود و با در پیش گرفتن طرق و شیوه‌های گوناگون، شبهه­ی تعارض را از بسیاری از روایات گویاً متعارض برطرف ساخت.

بهتر می باشد بدانیم عواملی که به عنوان علل و اسباب تعارض و اختلاف بحث می­گردد، ممکن می باشد با همدیگر(در وجهی مشترک) تلاقی و یا حتی بعضی با هم تداخل داشته باشند، اما چیزی که هست این­که تعارض، معنایی خاص­تر از اختلاف دارد و در واقع تعارض از زیرشاخه­ های اختلاف می­باشد و هر یک از این­ها، از زاویه­ی جداگانه­ای مورد نگاه بزرگان قرار گرفته می باشد. مانند قرینه­ های عوامل اختلاف می­ توان به: اختلاف مراتب راویان از نظر جهل، سهو، نسیان و ضبط؛ دخالت زمان و مکان؛ تقیه و کتمان، وضع، جعل و تزویر و … و در تعارض اخبار به قاعده­ی جمع: حمل مطلق بر مقید، حمل عام بر خاص، و… ؛ و به قاعده­ی ترجیح که شاملترجیح سندی حدیث: ترجیح به کثرت راویان، ترجیح به عدالت راوی، و …؛ ترجیح متنی حدیث: ترجیح منطوق بر مفهوم، ترجیح مزید بر غیرمزید و …؛ و ترجیح به اعتبار امور خارجی: ترجیح به موافقت با کتاب، اجماع، عقل، اقدام اصحاب و … ؛ و  به قاعده­ی تخییر یا توقّف تصریح نمود. به تعبیری دیگر در تعارض، جمع عرفی مقدم بر اجرای قواعد ترجیح می باشد. تا جایی­که امکان عرفی داشته باشد، بایستی برای سازگار کردن و همخوان ساختن احادیث و اقدام به هردو کوشش نمود و اگر جمع توفیق عرفی میان دو حدیث امکان پذیر نباشد، بایستی برای ترجیح یکی از آن­ها بر دیگری به سراغ مرجّحات رفت و اگر ترجیحی در میان نبود، نوبت به تخییر یا توقّف می­رسد (همان:150). با این تفاصیل، در کلام فقهاء بین آن­ دو تفاوتی وجود ندارد و در اکثر موردها هر دو واژه به دنبال هم می­آیند و طوری مورد بهره گیری قرار می­گیرند که هیچ فرقی میانشان دیده نمی­گردد.

2-1-1- سوالات پژوهش

1-2-1-1- سوال اصلی

روش­های علامه مجلسی در رفع تعارض احادیث با تکیه بر کتاب مرآه العقول چگونه می باشد؟

2-2-1-1- سوالات فرعی

1- معیارهای رفع اختلاف از دیدگاه علامه مجلسی، چیست؟

2- از مرجحات متنی در کتاب مرآه العقول، کدام می باشد؟

3- دانشمندان و محدّثان مسلمان در تعارض اخبار از چه روش­هایی بهره بردند؟

تعداد صفحه : 125

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد: آثار و احکام متّرتب بر فسخ و اقاله و انفساخ عقود از نظر فقه و حقوق موضوعه با تأکید بر نظر امام خمینی (ره)

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***